Қазақ тілі сабақтарында қатысымдық әдісін қолданып, аймақтық компонентін пайдалану [ 10 бет ]

Кіріспе

Қазақ тілін оқыту әдістемесі туралы сөз болғанда бұл проблеманың ішінен басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқыту мәселесін жеке бөліп қарастырмаса болмайды. Өйткені, қазіргі таңдағы көп жұмыс істеліп, жан жақты қарастырылып отырған проблема – орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту проблемасы. Сонымен қатар, бұл мәселе тілдік коммуникацияның тікелей зерттеу объектісі бола келіп, қазіргі кезеңде өзекті мәселе болып отырған қазақша сөйлеуге үйретудің тиімді жолдарын табуға көмектеседі.
Орыс аудиториясында қазақ тілі сабағын жүргізу мәселесімен айналысып жүрген ұстаздар, тілшілер, ғалымдар көптеп саналады. Олардың әрқайсысы әр түрлі мәселелерді қарасыра келіп, қазақ тілін оқыту саласының дамып, жетіліуіне үлес қосуда. Бұл еңбектердің авторлары Ш.Х.Сарыбаев, И.В.Маманов, Ғ.Бегалиев, С.Жиенбаев, Т.Аяпова, Ш.Бектуров, К.Сариева, А.Жүнісбеков, Ф.Р.Ахметжанова, М.Жанпейісова, Ф.Оразбаева, Қ.Бітібаева т.б.
Бүгін біздің алдымызда тұрған мақсат - өзге тілді аудиторияны қазақ тіліне үйрету ғана емес, сонымен қатар алдымызда отырған шәкірттердің Отанының қасиетін сезініп, оның алдындағы ұлт жауапкершілігін ұғынып, ол үшін басын бәйгеге тігер тәуекелге баруы болып саналады. Сол сияқты, барлық отандастардың отанымен рухани және материалдық тығыз байланыста болуы, өзі өсіп - өнген аймаққа деген сүйіспеншілігі патриотизмнің қайнар көзі.
Бізідің облысымыздың 2005 – 2010 жылдырға арналған Білім беру жүйесінің даму бағдарлама жобасында бұл мәселе жөнінде былай делінген:
- Жоғары Қазақстандық ұлтжандылық, жоғары мәдениет, ымырашылдық және адамдардың құқығы мен бостандығын сыйлауға тәрбиелеу;
- Облыс жұртшылығының тіл мәдениетін дамытып, үштілділік принципін іске асыру, мемлекеттік, орыс және шет тілдерін меңгеру.
Міне, бүгінгі біздің күн тәртібімізде тұрған өзекті мәселелердің бірі осылар.
Бұл мәселелерді іс жүзіне асыру үшін не істеу керек?
Алдында аталып өткен авторлардың еңбегінің зор екендігін айта келе, өзімнің жұмысымда Ә.Жүнісбектің үндестік заңы технологиясы және

Дисциплина: Тілтану, Филология
Тип работы: Реферат



Урезанное содержание работы для ознакомленияҚазақ тілін оқыту әдістемесі туралы сөз болғанда бұл проблеманың ішінен
басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқыту мәселесін жеке бөліп қарастырмаса
болмайды. Өйткені, ... ... көп ... ... жан ... отырған проблема – орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту
проблемасы. Сонымен қатар, бұл мәселе тілдік коммуникацияның тікелей
зерттеу объектісі бола келіп, ... ... ... ... болып отырған
қазақша сөйлеуге үйретудің тиімді жолдарын табуға көмектеседі.
Орыс аудиториясында қазақ тілі сабағын ... ... ... ... ... ... көптеп саналады. Олардың әрқайсысы әр
түрлі мәселелерді қарасыра келіп, қазақ тілін оқыту ... ... үлес ... Бұл ... ... ... ... С.Жиенбаев, Т.Аяпова, Ш.Бектуров, К.Сариева,
А.Жүнісбеков, ... ... ... ... т.б.
Бүгін біздің алдымызда тұрған мақсат - өзге тілді аудиторияны қазақ
тіліне үйрету ғана емес, ... ... ... ... ... қасиетін сезініп, оның алдындағы ұлт жауапкершілігін ұғынып, ол
үшін басын бәйгеге тігер тәуекелге ... ... ... Сол ... ... ... ... және материалдық тығыз байланыста болуы, өзі
өсіп - өнген аймаққа ... ... ... ... ... облысымыздың 2005 – 2010 ... ... ... беру
жүйесінің даму бағдарлама жобасында бұл мәселе жөнінде былай делінген:
- Жоғары Қазақстандық ұлтжандылық, жоғары мәдениет, ымырашылдық
және адамдардың құқығы мен ... ... ... Облыс жұртшылығының тіл мәдениетін дамытып, үштілділік
принципін іске асыру, мемлекеттік, орыс және шет ... ... ... күн ... тұрған өзекті мәселелердің бірі
осылар.
Бұл мәселелерді іс жүзіне асыру үшін не ... ... ... ... ... еңбегінің зор екендігін айта келе,
өзімнің ... ... ... заңы ... ... және бұл ... қазақ тілін үйретуге ... ... әдіс ... ... алып ... ... ... тілі сабақтарында қатысымдық әдісін қолданып,
аймақтық компонентін кеңінен ... ... ... ... Мәселені дұрыс ашу үшін ең бірінші қатысымдық әдістің негізін
құрайтын принциптерін көрсетейік. Ф.Оразбаева басқа ұлт ... ... ... ... қоланылатын қатысымдық әдісті өзіндік принциптер
арқылы ажыратады. Олар:
1. Тіке байланыс
2. Адамның жеке қабілетін ескеру
3. Сөйлесуге ... ... ... ... айқындау
4. Сатылап даму
5. Динамикалық өзгеру
6. Өзектілік
Қатысымдық әдістің ... ... жолы – оның тіке ... ... – ... тікелей қарым-қатынасы арқылы тілді үйретуді
жүзеге асыруында. Тілді оқытуда үйренуші мен үйретушінің арасында ... ... ... ... ... ... тікелей қатынас
болмаса, сөйлесім әрекеті де іске аспайды. Тілді үйретуге байланысты қандай
бағыт-бағдарыды таңдап алу ... оған ... ... ... ... оны іске ... бұл ... түрлерінің алатын орны мен
қызметі қандай дегенді анықтап белгілемей, алға қойған мақсатқа жету мүмкін
емес. (ІІІ ... – от ... ... ... ... ... қаламыздың
көрнекі жері, тарихы, атаулы оқиғаларын, айтулы адамдардың өмір жолдарын
білгізудің мәні зор. 3, 4.7 ... ... ... ... ... ... көшем», «Менің отбасым», «Дүкенде»,
«Стадионда», «Дәрігерде», «Жыл ... тағы сол ... ... ... ... ... Аймақтық компоненттерді сабақта қолдануда
қандай шаралар арқылы жүзеге асыруға болатынын сызба ... ... ... ... ... ... ... болады?
- Диалог
- Викторина
- Карточкакмен жұмыс
- Сурет бойынша жұмыс
- Инсценировка
- Тест
- Экскурсия
- Оқушылардың шығармашылық жұмыстары «шығарма, тақпақтар,
альбомдар)
- Пән бойынша ... ... ... ... ... сөзді оқушылар төмендегі сөздермен байланыстырып түсінеді;
-
Енді осы тақырыптардың кейбіреулеріне тоқталайық.
Сабақта тілдік қатынас үш түрлі жолмен немесе қалыппен іске асады:
1. ... ... ... сыныпта «Жалпы есім және жалқы есім» атты грамматикалық және
«менің қалам» атты лексикалық тақырыпты оқығанда ... ... екеу ... тағы сол ... ... ... ... істедім. Карточкаларды әр
жұпқа үлестірдім.
Үлгі: І ... ... ... бір ... жалқы есімді екінші топқа
бөліп жаз: «Өскемен қаласында көшелер кең, ... Мен ... ... ... ... ... оқиды, екіншісі тапсырманы орындайды. Осыдан
кейін карточкалар екінші жұппен алмасып, бірінші оқушы жазады, ал ... ... ІІ Екеу ара ... тапсырманың желісі төмендегідей болады
«Спросите друг у друга куда ты пойдешь ... в ... ... в ... и ... ... есім и ... есім.» Диалог мынадай
үлгіде болды: Бірінші жұп:
- Сен жексенбі күні Сібе өзеніне дем алуға барасың ба?
- Жоқ, мен ... күні ... ... кино ... Өзің ... Мен ... күні ... тауларына шаңғы тебуге барамын.
Тілді топтық форма ... ... ... ... ... топтарды
қатысымдық әдістің қағидаларына бейімдеудің нәтижесінде жүреді. Топтық
қалып бойынша бір адам кем дегенде екі не одан да көп ... ... – ... ... Яғни ... ... ... атқаратын жұмыстың
мақсатын бірнеше адамдарға қатар жеткізеді. Бұл қалып бойынша ... ... де, ... ... де іске асуы мүмкін.
4- сыныпта «Қазақстан қалалары» тақырыбын алайық. Нәтиже сабағында
сыныпты топқа бөліп, бірінші топқа: ... ... ... ... топқа «Аялдамада ауа-райы туралы сөйлесу», үшінші топқа «Кеше
экскурсияға бардық. Ауа-рай туралы әңгімелеу», ... ... ... ... осы ... ... барысында бірінші топ ... ... ... араласып, соңы ұжымдық қалыпқа ауысты. Себебі,
оқушылардың ... ... үшін ... ... ... жағдаят
тудырдым: Мынау тікелей эфир. Сендер әр қалада тұрасыңдар. Өздерің тұрған
қаладағы ... ... ... – деп ... ... ... ... Таразда ауа-рай қандай болады, рахмет», ... ... ... - деп әр жерден сұрақ ... ... ... ... ... ... жұптық және топтық қалыптарда өзара біріктіреді
деген Ф.Оразбаеваның пікірінің ... осы ... өте ... ... ... ... ... модулі бойынша нәтиже сабағы тартымды
өтті. Әр топ оқушылары Өскемен туралы өте жақсы ... ол ... ... ... топ: ... көшелері
ІІ топ: Өскемендегі дүкендер
ІІІ топ: Өскемендегі мұражайлар
IV топ: Өскемендегі ескерткіштер
Әр топ ... ... ... ... шағын инсцинировка да
көрсетіп жіберді. Мысалы: Менің досым Миша Новосибирден келді. Біз ... ... ... ... – деп бастаған бір оқушыны. ... ... ... ... ... ... мұражай. Ол Горький көшесінде орналасқан.
- Онда нелер бар?
- Мұражайда әр ... ... ... ... ... – ... ... Ол қандай ұлттардың киімдері?
- О, ... ... ... ұлт ... тұрады. Олар:
қазақтар, орыстар, немістер, кәрістер. Олар тату тұрады. Сен
мұражайға барасың ба?
- Әрине, барамын. ... ... ... ... сау ... Сау бол, Миша.
Осындай сөйлесулерде оқушылардың өз Отанына, қаласына, көшесіне деген
сүйіспеншіліктері, мақтаныштары дауыс ырғағынан – ақ байқалып, ... ... ... ... ... тиімді, тартымды өтудің арқасында
ған жетуге болады.
Бұл жұмыстың ... ... ... ... ... ... көруге болады. «Бір шаңырақ аясында» атты пәндік ... ... ... ... атты ... ... ... көріністерді көрсетті, викториналық сұрақтар қойылып, достық,
ынтымақтастық туралы мақалдар айтылды. Әр ұлт өкілдерінің әні, биі, ... Ал, ... «Қыз ... «Теңге алу» ойынын әр оқушы ойнағысы
келгенімен, ... ... ... ... ... ... ... сабақтарды жиі өткізіп
тұрамыз. 3,4 сыныптарда орыс ... ... ... ... ... ... оқушылар білім алып қана қоймай рухани ... ... ... ... де ... ... ұлт
аспаптары туралы айта келе, бұл сабақта домбыраға ... ... ... ... үнін ... ... ... домбыра класынан дәріс алып жүрген балалардың орындауларында
күйлерді тыңдаған орыс ... ... ... ... ... ... ... құлшыныс мақсаттары көзделсе, қазақ баласы
үшін өз тілін, ділін ... ... ... ... ... етті ... ... соңында «Туған жер» әні айтылып, сенің туған жерің қай жер?
деген сұраққа жауап берді. Жоғарыда оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... ұғуға болады. Мұражай
қызметерлері келіп, Наурыз мейрамы, Республика күні ... ... ... ойын, салт-дәстүрлер туралы айтып, шағын көріністер
көрсетеді. ... да ... ... ... ... ... қызметкерлерінен естіп, сұрақтар қойып, экспонаттар ... ... сол ... ... ... Шағын шығармалар жазады. Осы
жұмыс түрлерімен қатар сабақта ... ... ... ... пайдалануда жаттығу, тестілеу, шағын шығармалар түрлендіріп
беріледі. (көрсету)
Жазғы, күзгі, ... ... әр ... байланысты тапсырмалар
беру практикамызға енген. Бұл тапсырмалар оқушының оқыған – тоқығанын
ұмытпауға жақсы ... ... және ... ... асықпай сапалы
орындауға көп пайдасы бар. ... ... ... бір ... мүмкін, керісінше бірнеше сабақта, тіптен сабақтар жүйесіне,
практикалық түрге де созылуы мүмкін. ... ... ... ... ... бір ... «Жазғы демалысым», «Менің қалам көктемде», «Жаздағы
Өскеменнің ... атты ... осы ... ... ... қай ... демалғандарын айта келе Шығыс Қазақстанның ... ... ... ... фотосуретке түсіріп қаттап алып келеді.
Бұл да сабаққа қызығушылығын арттыруға, ... ... ... ... ... ... бірге өз туған жеріне деген мақтаныш,
махаббат сезімдерін одан әрі дамытады. ... ... ... түйіні, кілті
– қазақ тілінде сөйлесе білу, өз ойын жеткізе білу. Ол әрбір ... ... ... аймақты компонентті тақырыбына тілдесе ... кез ... ... ... ... ... Сондықтан оқытудағы әр
турлі жұмыстар орталық өзектен пайда болып келіп, ... ... ... ... ... ... түрлері тілдік материалмен салаларды тізбектеп оқыта
берумен емес, олардың ішінен ... ... ең ... сұраптап ала
білумен, сөйлеу материалды ... ... ... қолданумен, сөйлеу
әрекетінде тиімді пайдалана білумен де ерекшеленеді.
Жұмыс барысында нәтижеге тек қатысымдық ... ... ... ... технологиялардың элементтерін қолданып, ... ... ... ... ... ... ... дыбыстық ерекшеліктерді жақсы меңгерген, яғни айтылым ... ... ... ... ... ... Күнделікті жұптап,
топтап жұмыс істеудің нәтижесінде ... ... ... соның ішінде
бүгінгі өзекті деген аймақтық компоненттер тақырыбына сұрақ қоя білу, жауап
беру дағдылары даму ... 7 ... ... мамыр айында өтетін жоба жұмыстарын қорғауға
дайындалу барысынан көруге ... ... жан – ... талқылау,
толықтыру кезеңі қызу өтуде (топтар ішінде).
Үшіншіден ... ... ... ... арта ... ... қосымша шығармашылықпен орындап келген шәкірттерімді көргенде
әрине қуанышым шексіз, ... ... ... қызықты, тартымды өтуіне
мұғалім ретінде барлық күшімді аямаймын.
Төртіншіден, шәкірттерім Пчелинцева ... ... Анна ... ... ... ие болса, Ермолаева Александра қалалық, облыстық
олимпиядада бірінші орыннан ... ... ... кішкене болса да
нәтижесі бар деп түсінемін. Әрине ... ... ... одан ... ... міндетім. Қорыта келе, іздену, ... ... ... ... сабақ барысында үнемі түрліше әдістерге сүйеніп отыру керек
екендігін ... ... әр ... ... ... ... ... былай деген екен «жақсы мұғалім деген атқа
түрлі әдістерді меңгеріп, соларды оқытуда қолда білу арқылы ғана ... ... ... ... ... ... қана қоймай, табанда өзі
қажет ... ... ... білу ... ... 32 бет).
Қазақ тілін қатысым әдісі мен оқытудың ... ... ... тілі сабақтарында қатысымдық әдісін қолданып, аймақтық компонентін
пайдалану
Қолданылған ... ... ... әдіс ... Жаңа ... 1928, ... Тіл ... және қазақ тілін оқыту. Алматы, мектеп, 1989.
З.Қордабаев Т.Р. ... тіл ... ... ... ... Т.Р. ... тіл ... мәселелері. Қарағанды университеті,
1992. 5.Оразбаева Ф.Ш. Тілдік қатынас: теориясы және әдістемесі. Алматы,
2000. 6.Пассов Е.И. ... ... ... ... ... изд. М. Просвещение,1991.
7.Шығыс Қазақстан облысының 2005 – 2010 жылдарға арналған білім беру
жүйесінің даму бағдарлама жобасы.
-----------------------
Аймақтық компоненттерді сабақта қолдану
Мектеп ... ... ... көрмелерін ұйымдастыру
Ситуациялық жағдаят тудыру
Белгілі адамдармен кездесу
Өлкетану этнографиялық ... ... ... ... көшем
Астана, Алматы
Отбасым
Менің досым
Өскемен